Get Adobe Flash player
X R X E X N D E M E N T – essay – Juiste maatstaf voor welvaart en welzijn In het vorige New Financial Magazine beschreef Thera van Osch de Economy of Care. In de zorgeconomie zijn het mondiaal ecologisch sys- teem, de onbetaalde zorgeconomie en de (mone- taire) markteconomie zodanig met elkaar in even- wicht dat iedereen wereldwijd een waardig be- staan kan leiden. Een van de eerste stappen in een transitie is een andere manier van het meten van de nationale welvaart: nieuwe maatstaven van economisch rekenen zijn nodig, zodat ook de na- tuurlijke en sociale rijkdom weergegeven worden. Wat zijn de ontwikkelingen op dit gebied en hoe verhoudt zich dit tot de recente discussie in de Nederlandse politiek over ‘brede welvaart’? TE KS T G E R R I T S T E G E H UI S H et Bruto Binnenlands Product (BBP) van een land geeft de geldwaarde weer van de in een jaar in dat land voortgebrachte goederen en diensten. Het gaat daarbij om de toegevoegde waarde, dat is het verschil tussen de totale waarde van die goederen en diensten, en de kosten van de daarbij gebruikte productiemiddelen zoals grondstoffen en halffabrikaten. Als er meer geproduceerd en verkocht wordt is het BBP hoger. Vooral de afgelopen tientallen jaren is het BBP uitgegroeid tot hét kengetal waaraan de staat van de economie wordt afge- lezen. Als het BBP groeit, liefst met meer dan 2 procent, dan gaat het goed met ons, daalt het enkele kwartalen na elkaar, 40 | NFM LENTE 2017 NFM LENTE 2017 dan verkeren we in een recessie, en worden we opgeroepen nu eindelijk die nieuwe auto te kopen waarvan we niet wisten dat we hem nodig hadden. NUT T I G VO O R E CO NO M E N Het BBP mag dan nuttig zijn voor economen, dat betekent niet dat het ook een goed middel is om welvaart te meten. De ‘uitvinder’ van het BBP, de econoom Simon Kuznets, waar- schuwde daar al voor in de jaren veertig van de vorige eeuw. Eigenlijk werd zijn waarschuwing pas vanaf de jaren negen- tig serieus genomen, maar het BBP bleef voor het bepalen van het beleid onverminderd dominant. Waarom is het BBP geen goede maatstaf voor welvaart en welzijn?: • Het zegt niets over belangrijke onderwerpen als levensver- wachting, de staat van onderwijs en huisvesting, gezond- heid, welbevinden en ongelijkheid. • Het laat alle onbetaalde arbeid buiten beschouwing, ter- wijl die even belangrijk is voor ons welzijn als betaalde ar- beid. • Bij de productie ontstaat veel milieuschade. Het meeste daarvan wordt niet in rekening gebracht, evenmin de so- ciale schade door bijvoorbeeld kinderarbeid of onderbeta- ling. • Uitgaven worden ook meegeteld wanneer ze alleen maar schade herstellen, zoals bij medische hulp na een ver- keersongeluk; die schade is er dan niet eerst afgetrokken. Het belangrijkste probleem van het BBP is dat groei ervan een doel op zich is geworden en zo tot beleid aanzet dat is gericht op maximalisering van productie en consumptie. Over de vraag hoe we een goed leven kunnen leiden binnen de gren- zen die de aarde aan ons stelt, kan in de politiek nauwelijks gesproken worden.