Get Adobe Flash player
PURE WINST – essay – Een nieuw verbinding tussen leef- en systeemwereld Van bril naar brug De Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) hield zich in zijn werk Kritik der Reinen Vernunft bezig met de manier waarop mensen de dingen kennen. De kern van Kants betoog is dat de dingen ken- nen afhankelijk is van de tijd – het momentum –, oorzaak en gevolg, de (emotionele) zwaarte en in- dividuele omstandigheden en persoonskenmerken. In dit essay rekken we het begrip van het ken- rooster van Kant op. We doen dat door het gedachtegoed van Habermas aan Kants betoog te liëren. Naast ruimte, tijd en causaliteit kleuren mensen waarnemingen met hun eigen ideeën en gevoelens. T E K S T M I C H E L VA N DEN B R U N EN PATR ICE VA N DE VO R ST DE B VA N B R I L Jürgen Habermas (1929) heeft de tweedeling tussen Das Ding an Sich en de waargenomen wereld opgetild naar een sociaal niveau. Hij herformuleert het individuele kenrooster als leef- wereld. De leefwereld is een sociaal verband. Kennis, kunde, ervaring en zelfs de taal (kenrooster) spelen zich op een hori- zontaal menselijk niveau af. Communicatieve contacten zijn relationeel en mensgericht. De mens is hierbij het doel. De leefwereld bestaat uit betekenissen van sociale, relationele en menselijke waarden. Als menselijke verbanden uitdijen ontstaan in Habermas’ terminologie systemen waar mensen verticaal gebonden wor- den. Het individuele (concrete) kenrooster wordt uitgebreid met het (abstracte) kenrooster van het systeem. Mensen bin- nen systemen kijken niet louter met hun eigen bril naar de werkelijkheid, maar (ook) door de bril van het systeem. Voor de systeemwereld zijn mensen geen einddoel maar een middel. De systeemlogica draagt een logische ruimte in zich om tegen burgers op te treden indien het voortbestaan van het systeem bedreigd wordt. Het voortbestaan van het systeem zelf is niet de enige (rechts)grond waarop ‘onmenselijk’ optreden mogelijk wordt. Systeemdenken is in de eigen rationele zeepbel volledig ont- 40 | NFM ZOMER 2017 daan van emoties, neurodiversiteit en biologische variatie op persoonskenmerken en oplossingsvaardigheid en daarmee (theoretisch) perfect. Op basis van deze perfectie (efficiency in managementtermen) worden individuele leefwerelden ge- marginaliseerd en gedisciplineerd. Als individuele mensen zich tegen het platgeslagen ken- rooster van het systeem verzetten is de standaardreactie van het systeem dat dwarsdenkers ‘de waarheid’ nog niet onder ogen hebben gezien; zij dwalen. Volgens systeemdenkers is het slechts een kwestie van tijd voordat het verzet, via een be- ter begrip van het systeem en langs de eindeloze herhaling van de boodschap, tot inkeer komt en het systeem als bevrij- ding zal omarmen. In onze huidige systeemwereld staat de betekenis van ‘economische waarde’ centraal. D E B VAN BO E Steeds meer financieel dienstverleners vragen zich hardop af of het systeemdenken niet te ver is doorgeschoten. Naar de al- legorie van de grot van Plato (427-327) is er een discrepantie tussen het kenrooster van de systeemwereld en uw eigen ken- rooster. U bent wellicht in situaties gekomen waar uw kind ingeschreven moest worden voor Passend Onderwijs of dat uw demente vader een veilig onderdak zocht. U voelt op uw